“नेहमी हसतमुख आयुष्य जगलेले गावचे कर्तृत्ववान व्यक्तिमत्व : कै. धोंडीबा सखाराम दरेकर”

मोधळवाडी (ता. संगमनेर) येथील कै. धोंडीबा सखाराम दरेकर हे नाव घेतलं की गावातील प्रत्येकाच्या डोळ्यांसमोर एक हसतमुख, प्रसन्न चेहरा उभा राहतो. साधं-सरळ आयुष्य, प्रामाणिक कष्ट, अंगी असलेली जिद्द आणि गावातील धार्मिक-सामाजिक कार्यात अग्रेसर भूमिका यामुळे त्यांचं व्यक्तिमत्व सर्वांच्या मनात कायमच घर करून होतं. वयाच्या ९२व्या वर्षी त्यांनी १९ ऑगस्ट रोजी दुपारी १ वाजून १५ मिनिटांनी अखेरचा श्वास घेतला आणि अखेरचा निरोप घेतला. त्यांचा प्रवास, त्यांची जीवनकहाणी ही नव्या पिढीला प्रेरणा देणारी आहे.

गरीबीच्या पाट्यावर वाढलेलं बालपण

१९७२ चा भयंकर दुष्काळ महाराष्ट्राने अनुभवला, तो काळ धोंडीबा दरेकर यांनीही जवळून पाहिला. आई आणि एक भाऊ अशा लहान कुटुंबात त्यांचं बालपण गरीबीच्या पाट्यावर वाढलं. जीवनात सुखसोयी नव्हत्या, पण जिद्द होती. अडचणींशी दोन हात करत त्यांनी आपला जीवनप्रवास सुरू केला. त्या काळी जेवणासाठी दाणादाण होते, तरीही आईने मुलांना शिक्षण देण्याची धडपड ठेवली.

पाच भावंडांचा आधारस्तंभ

धोंडीबा दरेकर पाच भावंडांत मोठे होते. दोन मुली व तीन मुलांपैकी तेच घरातील जबाबदारी सांभाळणारे होते. मोठा मुलगा म्हणून त्यांच्यावर घराचा भार आला आणि त्यांनी तो निभावला. कुटुंबातील लहान भावांना शिक्षणाची संधी मिळावी म्हणून त्यांनी स्वतःच्या इच्छा बाजूला ठेवल्या.

त्यांचा मोठा मुलगा हा गावातील पहिला शासकीय सेवेत रुजू झालेला म्हणून संपूर्ण मोढळवाडीला अभिमान वाटला. दुसरा शेतीत राबू लागला. पुढे धोंडीबा यांच्या जिद्दीमुळे लहानगेही शासकीय सेवेत दाखल झाले. “मेहनत आणि चिकाटी असेल तर गरिबीतूनही वाट काढता येते,” हे त्यांनी आपल्या आयुष्यातून दाखवून दिलं.

कष्टाळू आणि जिद्दी स्वभाव

धोंडीबा दरेकरांचा स्वभाव नेहमीच कष्टाळू आणि जिद्दी राहिला. शेती असो वा इतर कामं, त्यांनी कधीही हार मानली नाही. गावातील यात्रा, सण-समारंभ, धार्मिक कार्यक्रम हे त्यांच्या आयुष्याचा अविभाज्य भाग होते. कुठेही उशीर न करता, उत्साहाने पुढे जाणं, मदतीला धावून जाणं हा त्यांचा स्वभाव होता.

गावात कोणाचं लग्न असो किंवा यात्रा, धोंडीबा नेहमी हसतमुख राहून काम करताना दिसायचे. “नेहमी आनंदी राहा आणि दुसऱ्यालाही आनंदी ठेवा” हा त्यांचा जीवनमंत्र होता.

लग्न व कौटुंबिक आयुष्य

धोंडीबा दरेकर यांचा विवाह लहान वयात – वयाच्या अवघ्या चौदाव्या वर्षी झाला. त्यांचा सासर शिंदे कुटुंबीयांकडे होता. या नात्याने त्यांना सहा मेव्हणे आणि चार मेव्हण्या असा मोठा आप्त परिवार लाभला. हा परिवार नेहमीच एकमेकांना आधार देणारा राहिला. घर, शेती, नोकरी या सगळ्याच जबाबदाऱ्या सांभाळताना त्यांनी संसार सुखाने उभा केला.

गावातील धार्मिक व सामाजिक कार्यात अग्रेसर

मोढळवाडीमध्ये जेव्हा जेव्हा धार्मिक उत्सव आयोजित झाले, तेव्हा धोंडीबा दरेकर नेहमी पहिल्यांदा उपस्थित असायचे. गणेशोत्सव, यात्रोत्सव, पालखी सोहळे, वारी – सर्व ठिकाणी त्यांची पावलं अवश्य असायची. फक्त उपस्थितीच नाही तर जबाबदारीने काम करण्याची त्यांची हातोटी गावकऱ्यांना नेहमी अनुभवायला मिळाली.

त्यांच्या सहभागामुळे अनेक कार्यक्रम यशस्वीरीत्या पार पडले. गावकऱ्यांनी त्यांना “अग्रणी माणूस” म्हणून मान दिला.

नेहमी हसतमुख राहण्याची खासियत

धोंडीबा दरेकर यांचं सर्वात मोठं वैशिष्ट्य म्हणजे ते नेहमी हसतमुख राहायचे. कोणतीही अडचण आली तरी चेहऱ्यावर हसू ठेवून ती पेलायची ताकद त्यांच्यात होती. गावकऱ्यांना भेटले की, “काय मग, आनंदात ना?” असे विचारून ते आपुलकीचा हात पुढे करायचे. त्यांच्या या स्वभावामुळे गावातील प्रत्येक व्यक्ती त्यांच्यावर जीवापाड प्रेम करायची.

आठवणींचा ठेवा

आज धोंडीबा दरेकर आपल्यात नाहीत, पण त्यांच्या आठवणी मात्र कायम आहेत. त्यांच्या बोलण्याची ढंग, त्यांचा हसरा चेहरा, त्यांच्या कष्टांची कहाणी – हे सगळं गावाच्या स्मरणात राहणार आहे. त्यांनी ९२ वर्षांच्या दीर्घ आयुष्यात अनेक पिढ्या वाढताना पाहिल्या. मुलांना, नातवंडांना, पणतवंडांना त्यांनी आपुलकीने वाढवलं.

गावातील प्रत्येकाच्या दुःखात ते सहभागी व्हायचे, तर आनंदाच्या क्षणी ते सगळ्यांत पुढे उभे राहायचे. त्यामुळेच त्यांचा निरोप घेताना प्रत्येक गावकरी डोळ्यात पाणी घेऊन उभा होता.

प्रेरणादायी जीवनकहाणी

कै. धोंडीबा सखाराम दरेकर यांचं आयुष्य हे एका प्रेरणादायी पुस्तकासारखं आहे. लहानपणच्या गरिबीवर मात करून कष्टाच्या जोरावर उभं राहणं, घराला आधार देणं, मुलांना शिक्षण देणं, गावात आदर मिळवणं – या सगळ्या गोष्टी नव्या पिढीला मार्गदर्शक आहेत.

“सुख-दुःखं आयुष्याचा भाग आहेत, पण जिद्दीने त्यावर मात करता येते” हा त्यांचा संदेश आजही सर्वांना प्रेरणा देतो.

शेवटचा निरोप

१९ ऑगस्ट रोजी दुपारी १.१५ वाजता वृद्धापकाळाने त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. त्यांच्या जाण्याने मोढळवाडी गावात हळहळ व्यक्त होत आहे. गावातील ज्येष्ठ, नातवंडं, आप्तेष्ट यांना एक हसतमुख व्यक्तिमत्व हरवल्याची जाणीव होत आहे.

कै. धोंडीबा सखाराम दरेकर यांनी आपलं आयुष्य साधेपणाने, मेहनतीने, हसतमुख राहून आणि इतरांना आधार देत व्यतीत केलं. त्यांची जीवनकहाणी ही केवळ मोढळवाडीच नाही तर संपूर्ण संगमनेर तालुक्यासाठी प्रेरणादायी ठरणारी आहे.

आज ते आपल्यात नसले तरी त्यांच्या आठवणी, त्यांचा आदर्श आणि त्यांचा हसरा चेहरा गावकऱ्यांच्या मनात कायम जिवंत राहणार आहे.

शब्दांकन

पत्रकार सुभाष भालेराव 

मो. नं 7414999100