“शिस्त, स्वाभिमान आणि प्रेमाची परंपरा जपणारे गावचे आधारस्तंभ… शंकरराव वाकचौरे यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली”
गावागावांत काही थोर माणसे जन्माला येतात. त्यांच्या नावापुढे कोणतेही पदवी नसते, मोठी हुद्दे नसतात, मोठ्या संस्था नसतात… पण माणुसकीचे तेज त्यांच्या चेहऱ्यावर सदैव झळकत असते. त्यांच्या पावलांनी गावात प्रेम, आदर, शिस्त आणि आपुलकीची जडणघडण होते. अशा थोर व्यक्तिमत्त्वांपैकी एक गावाचा मानबिंदू असलेले कै. शंकर दारकु वाकचौरे हे होते. त्यांचे नुकतेच ८६ व्या वर्षी त्यांचे देहावसान झाले आणि गावाने एका प्रेमळ, शिस्तप्रिय, स्वाभिमानी ज्येष्ठ व्यक्तिमत्व गमावल.
शंकररावांची जीवनगाथा म्हणजे साधेपणातून उभ्या राहिलेल्या कर्तव्यनिष्ठ प्रवासाची जिवंत कहाणी. त्यांचे शिक्षण मर्यादित होते, पण अनुभवसंपन्नता आणि विवेक ही त्यांची खरी पदवी होती. कमी शिक्षण असूनही त्यांनी आपल्या मुलांना उच्च शिक्षण देणे हेच आपले सर्वात मोठे कर्तव्य मानले. मुलगा प्रकाश याला बी.एड.पर्यंत शिक्षण देऊन समाजात उभे केले; चारही मुलींना उच्च शिक्षण देऊन सुशिक्षित कुटुंबात त्यांचे विवाह लावून दिले. कर्तव्य, प्रेम, त्याग आणि दूरदृष्टी—ही चार मुकुटमणी शंकररावांच्या जीवनमूल्यांची ओळख आहे.
शंकररावांच्या जीवनाचा एक अत्यंत महत्त्वाचा अध्याय म्हणजे त्यांची सुनबाई संगीता. लग्नानंतर त्यांनी घरात प्रवेश केल्या क्षणापासून सासरे-सासूबाईंना स्वतःच्या आई-वडिलांइतकाच मान दिला. शंकरराव वृद्ध होत गेले, पण त्यांच्या शेवटच्या श्वासापर्यंत संगीताने त्यांची सेवा मनापासून केली. हे सर्व त्या प्रेमाने आणि हसतमुखाने करत.‘आपण आपल्या वडिलांची सेवा करतो आहोत’ अशीच त्यांची भावना होती. त्यामुळेच शंकररावही आपल्या मुलाचे आणि विशेषत: सुनबाई संगीताचे भरभरून कौतुक करायचे.
मुलगा प्रकाश यांनी आपल्या वडिलांचे प्रत्येक क्षणी कसोशीने लक्ष ठेवले. त्यांच्या आवडी-निवडी, आरोग्य, दिनचर्या यांत कधीही कमतरता भासू दिली नाही. गरज भासली तर स्वतःचे काम बाजूला ठेवून ते वडिलांना वेळ द्यायचे. आधुनिक काळात ही गोष्ट दुर्मिळ ठरते, पण वाकचौरे परिवाराने “पालकांची सेवा हीच खरी पूजा” हे मूल्य आचरणात आणले. वृद्धापकाळात पालकांच्या चेहऱ्यावर दिसणारे समाधानाचे स्मित हास्य म्हणजे मुलाच्या आणि सुनबाईच्या सेवाभावाची कमाई.
गावात त्यांना सर्वजण शिस्तबद्ध, प्रामाणिक आणि स्वाभिमानी माणूस म्हणून ओळखत. त्यांच्या बोलण्यात नेहमी प्रेम असे, व्यवहारात पारदर्शकता असे आणि मनात कोणाबद्दलही वाईट भावना नसत. त्यांनी कधीही कुणावर अन्याय केला नाही, कुणासमोर हात पसरवला नाही. परिस्थिती नाजूक असूनही स्वतःच्या स्वाभिमानाचा तडजोड न करता कुटुंबाचे पालनपोषण करत राहिले. घरातील ज्येष्ठ म्हणून त्यांनी कुटुंबाच्या सुख-दुःखांचे छत्र बनून संपूर्ण घराला एकत्र ठेवले.
त्यांच्या आयुष्याचा आरंभीचा टप्पा चर्मकार व्यवसायात गेला. कातडी चप्पल बनवणे, मोटा तयार करणे यामध्ये त्यांना पारंगतता होती. त्यांच्या हातातील कौशल्य, मेहनत आणि सचोटी यामुळे त्यांनी या व्यवसायात मोठे नाव कमावले. डोळ्यांवर पट्टी बांधूनही चप्पल शिवतील अशी त्यांची हातोटी लोक सांगायचे. काळ बदलला, व्यवसाय बदलला, पण शंकररावांचे कष्ट आणि कामावरील निष्ठा मात्र कायम राहिली. नंतर त्यांनी शेती व्यवसाय स्वीकारला आणि तेथेही त्यांनी काटेकोरपणा व शिस्त यांचा लोकोत्तर आदर्श निर्माण केला.
गावात या कुटुंबाचा मान सदैव उंच राहिला. शंकररावांचे बंधू दिनकरराव वाकचौरे यांना गावकऱ्यांनी सरपंच म्हणून निवडून दिले, हे या कुटुंबाला असलेल्या प्रेम व विश्वासाचे प्रतीकच. शंकररावांनी आयुष्यभर माणसे कमावली — हेच त्यांच्या जीवनाचे मोठेपण होते. कुणीही दारी आले, प्रश्न काहीही असो, शंकरराव नेहमी प्रेमाने बोलत, मार्गदर्शन करत.
त्यांच्या निधनाने गावात एक आर्त पोकळी निर्माण झाली आहे. जे प्रेमाने बोलत, सौम्य हास्याने कोणाचाही राग शांत करीत, गावचा मान राखत जगले… ते शंकरराव आता आपल्यात नाहीत. पण त्यांच्या शिकवणीचे, त्यांच्या मूल्यांचे, त्यांच्या माणुसकीचे तेज कायम राहील.
आज त्यांच्या पश्चात पत्नी, एक मुलगा, चार मुली, नातवंडे असा मोठा परिवार आहे. पण सर्वात मोठा वारसा म्हणजे त्यांनी दिलेली सभ्यता, शिकवण, आणि प्रेमाची ओळ. दशक्रिया विधी निमित्त त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण करताना गावातील प्रत्येकाचा डोळा पाणावतो.
*शंकरराव,
तुम्ही खूप काही दिलंत—
शब्दांच्या पलीकडे,
पदांच्या पलीकडे,
आयुष्यभर जपल्या जाणाऱ्या आठवणींच्या रूपाने…
आपण नाही आहात, पण आपली माणुसकी, आपला स्वाभिमान, आपले आदर्श आणि आपली प्रेमळ छाया गावावर कायम राहील.
भावपूर्ण श्रद्धांजली…
ओम् शांतिः
