*कर्तव्यनिष्ठेची 33 वर्षांची यात्रा,* 

 *आदर्श शिक्षक, कडक शिस्तीचे पण हळव्या मनाचे – कैलास वर्पे सरांच्या 33 वर्षांच्या प्रेरणादायी सेवेला मानाचा मुजरा!”* 
 – आदरणीय कैलास म्हातारबा वर्पे सर यांना मानाचा मुजरा!
1 जून 1967 रोजी कनोली या छोट्याशा पण माणुसकीने मोठ्या गावात कैलास म्हातारबा वर्पे यांचा जन्म झाला. घरात शिक्षणाचा वारसा नव्हता. आई-वडील दोघेही अशिक्षित. शेती कमी, त्यामुळे शेतमजूरीवर कुटुंबाचा उदरनिर्वाह. अशा प्रतिकूल परिस्थितीत कैलास सरांचा बालपणाचा काळ गेला. गरिबीमुळे शिक्षणाची वाटचाल सुलभ नव्हती. पण आयुष्यात काही माणसं अशी भेटतात की त्यांचं एक हात देणं संपूर्ण आयुष्य बदलून टाकतं – आणि कैलास सरांसाठी हे हात होते त्यांचे मोठे मेहुणे कै. मच्छिद मुक्ताजी थोरात. त्यांनी त्यांना पुढील शिक्षणासाठी मदतीचा हात दिला आणि कैलास सरांनी चिकाटीने आपलं कॉलेज शिक्षण पूर्ण केलं.
बी.एड.साठी आर्थिक अडचण आली, पण त्या वेळी लहान मेहुणे अर्जुन दगडू खुळे यांनी मदतीला धाव घेतली. हे केवळ आर्थिक साहाय्य नव्हतं – हे त्यांच्या शिक्षणाच्या आणि आयुष्याच्या पुढील वाटचालीसाठी लागलेलं इंधन होतं.
 *शिक्षक ते प्राचार्य – शिस्तीची आणि ममत्वाची शिकवण देणारा प्रवास* 
बी.एड. पूर्ण केल्यानंतर, सरांचे गुण लक्षात घेऊन त्यांना पिंपरणे येथील परमपूज्य गगनगिरी महाराज विद्यालयात थेट मुख्याध्यापक म्हणून नियुक्ती मिळाली. केवळ दीड वर्षातच त्यांच्या शिक्षणपद्धतीने, शिस्तप्रिय वागणुकीने आणि अभ्यासातील स्पष्ट दृष्टिकोनामुळे ते विद्यार्थी, पालक आणि सहकाऱ्यांच्या मनात स्थान मिळवून गेले.
नंतर त्यांच्या मूळगावी – कनोली येथील ग्रामस्थांनी आग्रहाने त्यांना सह्याद्री बहुजन विद्या प्रसारक समाजाच्या मा. श्री. भाऊसाहेब संतुजी थोरात माध्यमिक व उच्च माध्यमिक विद्यालयात सेवेसाठी बोलावले. आपल्या गावात शिक्षण सेवा देण्याची ही संधी त्यांनी संपूर्ण मन, बुद्धी, आत्मा आणि कर्तव्यनिष्ठेने स्वीकारली. दि. 28 नोव्हेंबर 1992 रोजी त्यांनी कनोली विद्यालयात शिक्षक म्हणून रुजू होऊन आपल्या आयुष्याला एक नवीन दिशा दिली.सर आदर्श शिक्षक म्हणून लवकरच सर्वांचे लाडके झाले. ते कडक शिस्तीचे होते – परंतु तितकेच हळव्या मनाचे. शिस्त लावायची असेल तर त्यांनी शंकासंदेह न ठेवता कठोर निर्णय घेतले. पण प्रत्येक विद्यार्थ्याच्या मागची कहाणी जाणून त्याला योग्य मार्गदर्शन करणे हे त्यांचे वैशिष्ट्य होते.
 *अंगणातून ज्ञानमंदिरापर्यंतची वाटचाल* 
कैलास सर इंग्रजी विषयाचे अत्यंत कुशल अध्यापक होते. ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना इंग्रजी भाषा शिकवणे हे मोठं आव्हान असतं, परंतु सरांनी आपली खास पद्धत निर्माण करून विद्यार्थ्यांमध्ये आत्मविश्वास जागवला. दहावीच्या परीक्षेत सातत्याने सरांच्या इ.10 वीच्या बॅचेसने उच्च निकाल दिले.इंग्रजीसारख्या विषयात ग्रामीण भागात विद्यार्थ्यांमध्ये आत्मविश्वास निर्माण करणे हे खूप अवघड काम. पण सरांनी ही अशक्य वाटणारी गोष्ट शक्य केली. अनेक विद्यार्थ्यांना इंग्रजी विषयाची भीती त्यांनी आत्मविश्वासात बदलली. दहावीच्या सतत उज्वल निकालांनी सरांचा अध्यापन दर्जा अधोरेखित झाला.सरांच्या हाताखाली घडलेले विद्यार्थी आज MPSC, UPSC परीक्षांमध्ये यशस्वी, अनेकजण नामांकित कंपन्यांमध्ये उच्च पदांवर कार्यरत आहेत – ही त्यांचं खऱ्या अर्थाने शिक्षकत्वाचं यश आहे.आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे – त्यांच्या सर्व विद्यार्थ्यांनी सरांकडून एकच गोष्ट शिकली – कर्तव्यनिष्ठा आणि प्रामाणिकपणा.
 *शिक्षक म्हणून आदर्श, प्राचार्य म्हणून शिल्पकार* 
सरांच्या एकूण 33 वर्षांच्या सेवेतले शेवटचे दोन वर्ष त्यांनी प्राचार्य या पदावर अत्यंत यशस्वीपणे काम पाहिलं. केवळ शैक्षणिक प्रशासनच नव्हे तर शिक्षकांना प्रेरणा देणं, विद्यार्थी-पालक यांच्याशी सातत्याने संवाद साधणं, उपक्रमशीलता जपणं – ही त्यांची ओळख बनली.
सरांचे प्रत्येक पालकांशी अत्यंत प्रेमाचे आणि जिव्हाळ्याचे  संबंध होते. विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीसाठी त्यांनी अनेक नाविन्यपूर्ण उपक्रम राबवले. साप्ताहिक इंग्रजी श्रवण वर्ग, वाचन चळवळ, स्पर्धा परीक्षा मार्गदर्शन, करिअर काउंसिलिंग – या गोष्टी आज शाळेची ओळख बनल्या आहेत.
 *सर शिस्तप्रिय होते – पण केवळ कठोरतेसाठी नव्हे, विद्यार्थ्याच्या भल्यासाठी.* वर्गात गोंधळ करणाऱ्याला शिक्षा करावी लागली, तरी पाठ थोपटून समजावणं त्यांचं वैशिष्ट्य होतं. विद्यार्थ्यांमधील भांडणं, गैरसमज मिटवण्याचं कौशल्य त्यांच्याकडे विलक्षण होतं.
समाजकार्य आणि सहभाग
गावातील प्रत्येक कार्यक्रमात सरांचा सक्रिय सहभाग असायचा – मग तो उत्सव असो, सभा असो, आरोग्य तपासणी शिबिर असो की स्वच्छता मोहिम. त्यांनी गावात समाजाच्या हितासाठी अनेक वेळा मध्यस्थी केली, तर कधी प्रेरणादायक व्याख्यानं दिली.
 *ते केवळ शिक्षक नव्हते – ते समाजाचे मार्गदर्शक होते.*
 *शाळेचा विकास व शिस्तबद्ध प्रशासन*
शाळेच्या नवीन इमारतीच्या बांधकामातही त्यांचा फार मोठा सहभाग राहिला. निधी उभारणे, कामाचा दर्जा तपासणे, साहित्याचे व्यवस्थापन – या सगळ्या गोष्टींमध्ये ते नेहमी अग्रेसर असायचे. शाळेतील प्रत्येक वस्तू  त्यांनी वैयक्तिक मालमत्तेपेक्षा अधिक प्रेमाने जपलं.शाळेच्या इमारतीचे बांधकाम, साहित्य व्यवस्थापन, शैक्षणिक उपक्रम, प्रयोगशाळा, ग्रंथालय – यामध्ये सरांनी खूप मेहनत घेतली. त्यांनी प्रत्येक वस्तूला जपले, त्यात मनापासून प्रेम दिलं. विद्यार्थ्यांच्या प्रत्येक शंका, अडचणी, वर्तनाकडे अत्यंत बारकाईने लक्ष देणारे चांगले प्रशासक होते.
 *प्राचार्यपदाची शान वाढवणारे नेतृत्व*
शेवटची दोन वर्षे त्यांनी शाळेचे प्राचार्य म्हणून काम केले. वरिष्ठतेनुसार मिळालेल्या या संधीचे त्यांनी सोने केले. शिक्षकांना प्रेरणा देणे, पालकांशी सलोख्याचे संबंध, विविध उपक्रमांची आखणी – या सर्वांमध्ये त्यांनी नेतृत्वाची खरी ताकद दाखवून दिली.
 *हृदयाला भिडणारा शिक्षक – समाजासाठी समर्पित जीवन* 
सर प्रत्येक कार्यक्रमात सहभागी व्हायचे. विद्यार्थ्यांचे भांडण असो की त्यांच्या स्वप्नांचे मार्गदर्शन – ते नेहमी उपलब्ध असायचे. समाजातील कुठल्याही कामात स्वतःहून पुढे असणारे, विद्यार्थ्यांच्या पालकांशी स्नेह जपणारे, कठोर निर्णय घेणारे पण अंतःकरणाने विद्यार्थ्यांवर जीव ओवाळून टाकणारे हळव्या मनाचे शिक्षक.त्यांची मुलेही उत्तम शिक्षण घेऊन चांगल्या पदांवर कार्यरत आहेत, याचे श्रेय त्यांच्या संस्कारक्षमतेला जाते.
 *एक आदर्श वडील, प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्व*
सरांच्या मुलांनीही त्यांच्यापासून प्रेरणा घेऊन चांगले शिक्षण घेतले आणि चांगल्या पदांवर पोहोचले. त्यांनी घर, काम, समाज या सर्व आघाड्यांवर संतुलन राखून एक आदर्श जीवन जगले.
 *सेवानिवृत्ती – एका पर्वाचा पूर्णविराम* 
आज जेव्हा कैलास वर्पे सर आपल्या सेवेला पूर्णविराम देतात, तेव्हा संपूर्ण विद्यालय, विद्यार्थी, ग्रामस्थ, सहकारी शिक्षक – सगळ्यांच्या मनात एकच भावना आहे – कृतज्ञता.
 *शाळा ही इमारत असते, शिक्षक त्याला आत्मा देतात* – आणि वर्पे सरांसारख्या व्यक्तिमत्त्वामुळे ही *शाळा ‘विद्येचं मंदिर’* झाल
 …
सर, तुम्ही शिक्षक म्हणून नाही, तर जीवनगुरू म्हणून आमच्या हृदयात कायमचे स्थान मिळवलेत. तुमचं आयुष्य म्हणजे चिकाटी, संघर्ष, प्रामाणिकपणा आणि कर्तव्यपरायणतेचा साक्षात वस्तुपाठ आहे. *कैलास वर्पे सर हे शिक्षक नाहीत, ते जीवन घडवणारे सच्चे शिल्पकार होते.* त्यांनी केवळ ज्ञान दिलं नाही, तर संस्कारही दिले. कडक शिस्तीच्या आड झाकलेलं त्यांचं हळवं ह्रदय आजही विद्यार्थ्यांच्या आठवणीत घर करून बसलं आहे.
त्यांच्या निवृत्तीनिमित्त संपूर्ण शाळा, गाव आणि विद्यार्थी परिवाराने त्यांच्या कार्यास सलाम करावा, असेच त्यांचं व्यक्तिमत्त्व आहे.
आदरणीय सर, आपल्याला पुढील आयुष्यासाठी मनःपूर्वक शुभेच्छा! आपण आयुष्यभर आमच्या मार्गदर्शक म्हणून राहाल.आज तुम्ही सेवानिवृत्त होत आहात, पण तुमचं योगदान – तुमच्या विद्यार्थ्यांच्या यशस्वी वाटचालीत, समाजाच्या प्रगतीत, आणि शाळेच्या उभारणीत – कधीच निवृत्त होणार नाही
आदरणीय सर, आपल्याला पुढील आयुष्यासाठी मनःपूर्वक शुभेच्छा! आपण आयुष्यभर आमच्या मार्गदर्शक म्हणून राहाल.आपल्या पुढील आयुष्यासाठी मनःपूर्वक शुभेच्छा!
– प्रणव कैलास वर्पे
(सुपुत्र आणि विद्यार्थी)
———————————–

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected !!