“ *कणखरपणाची मूर्ती, वारकरी साधिका – स्व. सिंधूबाई मारुती चौधरी* ” 💐

💐 “ *कणखरपणाची मूर्ती, वारकरी साधिका – स्व. सिंधूबाई मारुती चौधरी* ” 💐

माणसाचं आयुष्य कितीही साधं असलं तरी त्यामध्ये संघर्षाची, कर्तृत्वाची आणि नात्यांना सांभाळण्याची कहाणी दडलेली असते. काही व्यक्ती त्यांच्या आयुष्याने जगाला शिकवण देऊन जातात. त्यांच्या जाण्यानंतर रिकामेपणाची जाणीव होते, परंतु त्यांची स्मृती, संस्कार आणि आदर्श कधीच संपत नाही. स्व. सिंधूबाई मारुती चौधरी हे असंच कणखर व्यक्तिमत्त्व होतं. त्या फक्त एक आई नव्हत्या, तर एक निष्ठावंत वारकरी साधिका, प्रामाणिक शेतकरी स्त्री, कुटुंबाचा आधारस्तंभ आणि समाजासाठी प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्व होत्या.

*माहेर आणि सासरीचा प्रवास*
सिंधूबाईंचा जन्म पानोडी या गावातील कै. कारभारी किसन पाबळ यांच्या घरात झाला. त्यांना एक भाऊ व दोन बहिणी होत्या. तीन बहिणींमधील नातं हे अपार मायेचं आणि जिव्हाळ्याचं होतं. जीवनाच्या प्रवासात मोठी बहिण स्व. इंदुबाई लक्ष्मण चौधरी स्वर्गवासी झाल्यानंतर, त्या घरातील संसाराला आधार मिळावा म्हणून सखूबाई लक्ष्मण चौधरी यांचे लग्न करून दिले गेले. या प्रसंगानंतर सिंधूबाई यांनी बहिणींचं नातं अधिक घट्ट केलं. माहेर पानोडी आणि सासर कनोली-संगमनेर अशी दोन गावे त्यांनी आपुलकीने जोडली आणि दोन्ही ठिकाणी आपला ठसा उमटवला.

*वारकरी संप्रदायाशी नाळ*
सिंधूबाईंचं जीवन विठ्ठलाच्या नामस्मरणात रंगलेलं होतं. त्यांनी पंढरपूरची वारी तब्बल पाच वेळा केली आणि आळंदीचीही पाच वेळा वारी केली. वारकरी संप्रदायाच्या कीर्तन, भजन, दिंड्यांमध्ये त्यांचा उत्साही सहभाग असे. वारकरी परंपरेतील साधेपणा, प्रामाणिकपणा आणि भक्तीभाव त्यांनी आपल्या जीवनाचा पाया मानला होता. शेती, संसार, कुटुंब या जबाबदाऱ्या पार पाडतानाही त्यांची भक्ती कधीच कमी झाली नाही.

*कष्ट आणि प्रामाणिकतेचं आयुष्य*
सिंधूबाईंचं संपूर्ण आयुष्य कष्टात गेलं. शेतमातीशी त्यांची घट्ट नाळ होती. सूर्योदयापासून सूर्यास्तापर्यंत त्यांनी शेतीत राबून घर चालवलं. त्यांच्या घामाने भिजलेल्या जमिनीतूनच सोन्यासारखं धान्य उगवलं. शेतीसोबतच संसाराच्या जबाबदाऱ्या त्यांनी अविरत पार पाडल्या. कोणतंही काम कमीपणाचं नाही, प्रामाणिकपणे केलं की त्याचं सोनं होतं, हे त्यांनी आपल्या कृतीतून दाखवून दिलं.

*कुटुंबाचा आधारस्तंभ*
सिंधूबाई या फक्त आई नव्हत्या तर एक आधारवड होत्या. दोन मुलं—स्व. हरिभाऊ मारुती चौधरी आणि श्री. इंद्रभान मारुती चौधरी—यांना त्यांनी आपल्या कष्टातून घडवलं. मोठा मुलगा हरिभाऊ हे शेतीत राबणारे शेतकरी होते, तर दुसरा मुलगा इंद्रभान हे इंजिनिअर म्हणून संगमनेरमध्ये बांधकाम क्षेत्रात काम करत आहेत.

याशिवाय पुतणे—स्व. शिवाजी लक्ष्मण चौधरी, श्री. विलास लक्ष्मण चौधरी आणि श्री. बबन लक्ष्मण चौधरी—यांनाही त्यांनी मायेने जपलं. त्यांच्या मायेच्या सावलीत हे पुतणे शेती आणि दुग्धव्यवसायात स्थिरावले. खरं तर सिंधूबाईंचं जीवन “संपूर्ण कुटुंब एकत्र कसं ठेवावं” याचं उत्तम उदाहरण आहे.

*दुःखाचा डोंगर आणि कणखरपणाचं उदाहरण*
जीवनात संकटं आली नाहीत तर माणूस किती कणखर आहे हे कधीच समजत नाही. सिंधूबाईंच्या वाट्याला एकामागून एक दुःखाचे डोंगर आले.

२००१ मध्ये पुतण्या स्व. शिवाजी यांचं निधन झालं.
२०२० मध्ये मोठा मुलगा स्व. हरिभाऊ अकाली देवाघरी गेला.
२०२४ मध्ये आयुष्यभराची साथ असलेले पती स्व. मारुती सदाराम चौधरी यांचं दुःखद निधन झालं.
एका आईसाठी मुलाचं निधन हे आयुष्यातलं सर्वात मोठं दुःख असतं. त्यातच पतीची साथ हरपल्यावर स्त्री किती खचते, हे सांगायला नकोच. पण सिंधूबाई मात्र खचल्या नाहीत. त्यांनी कणखरपणे हा दुःखाचा डोंगर पेलला. त्या प्रत्येक वेळी हसत राहिल्या आणि कुटुंबाला आधार देत राहिल्या. त्यांच्या आयुष्याचं सारच हे होतं—“मी खचले तरी घर कोसळू नये.”

*शेवटचा निरोप*
अखेर २१ ऑगस्ट २०२५ रोजी गुरुवारी सकाळी ७:१७ वाजता, संगमनेर येथील ‘सिंधू’ निवासस्थानी त्यांची प्राणज्योत शांत झाली. संपूर्ण चौधरी व पाबळ परिवारात दुःखाचं सावट पसरलं. त्यांच्यामागे मुलगा, पुतणे, सुना, नातवंडं, भाचे-भाची, नातसुना, पंतू आणि पणती असा मोठा परिवार आहे.

*संस्कारांचा ठेवा*
सिंधूबाईंचं जीवन हे फक्त जगणं नव्हतं, तर कष्ट, प्रामाणिकपणा आणि भक्तीभावाचा आदर्श होता. आज त्या नसल्या तरी त्यांच्या आठवणींनी घर उजळून निघालं आहे. त्यांच्या शिकवणीचं बीज मुलं, पुतणे, नातवंडं यांच्या मनात पेरलं गेलं आहे.

*त्यांनी शिकवलं—*

“कष्ट केल्याशिवाय सुख नाही.”
“संकट कितीही मोठं असलं तरी धैर्याने उभं राहायचं.”
“विठ्ठलाच्या नामस्मरणाने जीवन हलकं होतं.”
हा ठेवा आजही चौधरी व पाबळ परिवाराला प्रेरणा देतो.

*भावनिक काव्यात्मक श्रद्धांजली*
दुःखाचा डोंगर पेललास, तरीही तू हसत राहिलीस,
कणखर सिंधूबाई, तू आमचा आधार होतीस.

माहेर पानोडी, सासर कनोली,
दोन्हीकडे तू होतीस मायेची झोळी.

शेतमातीत राबलीस, घामाने पीक पिकवलंस,
कुटुंबाच्या प्रत्येक जबाबदारीला तू हसत निभावलंस.

हरीभाऊच्या जाण्याचं दुःख अंतरी पेललंस,
मारुतीच्या विरहातही कणखरपणे उभी राहिलीस.

विठ्ठलनामाचा ध्यास घेऊन,
पंढरी-आळंदीच्या वाऱ्यात तू न्हालेलीस.

आज तू नाहीस, पण तुझी आठवण आहे,
तुझा प्रामाणिकपणा हा आमचा खजिना आहे.

*प्रेरणादायी वारसा*
सिंधूबाईंचं संपूर्ण आयुष्य हे एक “उपदेशरूपी चरित्र” होतं. त्यांची कथा सांगते की, आयुष्य कितीही कठीण असलं तरी प्रामाणिकपणे, कष्टाळूपणे आणि श्रद्धेने जगलं की जीवन समाधानी होतं. आज त्यांच्या जाण्याने कुटुंब हतबल झालं असलं तरी त्यांनी दिलेला वारसा, संस्कार आणि कणखरपणा हेच खरे मार्गदर्शक आहेत.

*शेवटचे शब्द*
सिंधूबाई आता आपल्या सोबत नाहीत. पण त्यांचं स्मरण कधीच पुसलं जाणार नाही. त्यांचा चेहरा, त्यांचा हसरा स्वभाव, त्यांचं कष्टाळू आयुष्य हे प्रत्येकाच्या मनात कायम कोरलेलं राहील.

🌹
“आई, तुझा निरोप आमच्यासाठी असह्य आहे.
पण तुझा प्रामाणिकपणा, तुझं कष्टाळू आयुष्य,
आणि तुझं न संपणारं प्रेम
हे आम्हाला आयुष्यभर प्रेरणा देत राहील.”
🌹

शोकाकुल : चौधरी व पाबळ परिवार

**शब्दांकन : पत्रकार सुभाष भालेराव*

. मो नं : 7414999100

*