*कष्टमय बालपणातून तेजस्वी प्रवास – प्राचार्य बी. एम. गायकवाड सरांचा सेवापूर्ती गौरव*
मनुष्याच्या आयुष्यात अनेक टप्पे येतात. काही टप्पे लहान असतात, तर काही आयुष्याची दिशा बदलून टाकणारे असतात. आजचा दिवस असाच एका टप्प्याचा साक्षीदार आहे. प्राचार्य बी. एम. गायकवाड सर आपल्या सेवापूर्तीचा सुवर्णक्षण साजरा करत आहेत. केवळ निवृत्ती नव्हे, तर ज्ञान, क्रीडा, सामाजिक कार्य आणि शैक्षणिक सेवेतून समृद्ध असा एक सुंदर प्रवास पूर्ण करून सर आज समाधानीपणे समाजासमोर उभे आहेत.
💠 *बालपणातील संघर्ष –* आई-वडिलांचे संस्कार
गायकवाड सरांचा जन्म वडगाव पान या गावात झाला. वडील मोगल गायकवाड हे प्राथमिक शिक्षक होते. परंतु चार भाऊ व दोन बहिणींचे मोठे कुटुंब असल्याने जेमतेम पगारात संसार सांभाळणे कठीण होते. आई – चंद्रभागाबाई होणे यांनी मात्र संसाराचा गाडा कष्टाने ओढला. दिवसभर कष्टाची कामे करून संध्याकाळी मुलांना पेज करून घालणारी आई म्हणजे त्यागाची मूर्तीच होती.
सर अनेकदा सांगतात की, “त्या काळी चप्पलही परवडत नसायची. अकरावीत प्रवेश घेताना मोठ्या भावाची जुनी स्लीपर घालून कॉलेजमध्ये गेलो. आज मिळालेलं यश हे आईच्या त्यागाचं आणि वडिलांच्या शैक्षणिक संस्काराचं फळ आहे.”
वडील कडक शिस्तप्रिय, तर आई कष्टाळू आणि त्यागमूर्ती. या दोन आधारस्तंभांमुळेच संपूर्ण भावंडांना शिक्षणाची ओढ लागली. वडील अपघातात जखमी झाल्यावर दादासाहेबांच्या मदतीने त्यांना उपचार मिळाले. या घटनेने गायकवाड कुटुंब समाजाशी अजून घट्ट जोडले गेले.
💠 *शिक्षणाचा प्रवास*
प्राथमिक व माध्यमिक शिक्षण गावातच पूर्ण केले. पुढे संगमनेर महाविद्यालयात भूगोल विषयाची पदवी व औरंगाबादच्या मिलिंद महाविद्यालयातून उच्च शिक्षण घेतले. शिक्षणातल्या आवडीनं शिक्षक होण्याचं स्वप्न पंख पसरलं.
१९९५ मध्ये सह्याद्री बहुजन विद्या प्रसारक समाजाच्या वडगाव पान शाखेत भूगोल विषयाचे शिक्षक म्हणून कारकीर्दीला सुरुवात झाली. सुमारे ३१ वर्षे आपल्या गावात, आपल्या शाळेत, विद्यार्थ्यांच्या घडणीसाठी काम करण्याची संधी मिळाली. “शिकवणे म्हणजे फक्त नोकरी नाही, तर माणसं घडवण्याचं साधन आहे” या विश्वासाने सरांनी आयुष्य वेचले.
💠 *खेळावरील प्रेम व योगदान*
लहानपणापासून हॉलीबॉलचा शौक. यादगार क्लब, वडगाव पान संघाकडून खेळताना सर तालुक्यात “उत्कृष्ट नेटमन” म्हणून ओळखले गेले. अमृतवाहिनी कारखान्याच्या भव्य स्पर्धेत भाऊसाहेब दादांच्या हस्ते मिळालेले ११ रुपयांचे पारितोषिक आजही त्यांच्या हृदयात अमूल्य ठेवा आहे.
हॉलीबॉल, बास्केटबॉल, हँडबॉल, नेटबॉल अशा विविध खेळांत विद्यापीठ व राष्ट्रीय स्तरापर्यंत सहभाग घेतला. पुढे विद्यार्थ्यांनाही प्रोत्साहन देत हजारो विद्यार्थ्यांना राज्यस्तरावर आणि सुमारे ४००–५०० विद्यार्थ्यांना राष्ट्रीय पातळीवर खेळाडू म्हणून संधी मिळवून दिली.
रस्सीखेच, थ्रोबॉल, सॉफ्ट टेनिस या खेळांची जिल्ह्यात संघटना उभारून अनेक खेळाडूंना नोकरीच्या संधी उपलब्ध करून दिल्या. जिल्हा ऑलिम्पिक संघटनेकडून “उत्कृष्ट संघटक” हा बहुमान मिळवला.
💠 *शिक्षक व प्राचार्य म्हणून कार्य*
सरांच्या शिकवण्याच्या शैलीत केवळ भूगोलाचे धडे नव्हते, तर आयुष्याचा मार्ग दाखवणारे विचारही होते. विद्यार्थ्यांच्या प्रत्येक प्रश्नाला धीराने उत्तर देणारे, त्यांच्या अडचणींना समजून घेणारे, गरज पडल्यास स्वतःच्या पैशातून मदत करणारे असे सर नेहमी विद्यार्थ्यांच्या मनात कोरले गेले.
“ *विद्यार्थी माझं कुटुंबच आहे”* या विचाराने त्यांनी अध्यापनासोबतच सामाजिक आणि क्रीडा क्षेत्रात योगदान दिलं. आदर्श शिक्षक पुरस्कार, जाणीव फाऊंडेशनचा सन्मान यांसारख्या अनेक गौरवचिन्हांनी त्यांची कारकीर्द उजळली.
💠 *कुटुंबाचा पाठिंबा*
आई-वडील, भावंडे, मोठा भाऊ दिलीप (क्रीडा संचालक), भावजय, पुतणे, सर्वांनी सरांच्या प्रवासात खंबीर साथ दिली. जीवनातील दुःखद प्रसंग – आई-वडील, भाऊ, भावजय, पुतण्या यांचे निधन – हे मोठे धक्के होते. परंतु एकत्र कुटुंबाच्या बळावर सरांनी हे सर्व धैर्याने पेलले.
पत्नी डॉ. संगीता गायकवाड या संगमनेर महाविद्यालयातील वनस्पतीशास्त्र विभागप्रमुख. त्यांनी संसाराचा गाडा समर्थपणे ओढला. सर बाहेरगावी कार्यक्रमांना गेले की संपूर्ण जबाबदारी त्यांनी खांद्यावर घेतली. स्वतः उच्च शिक्षण घेत असूनही कुटुंबासाठी बाहेरील नोकरीची संधी नाकारली. त्याग, निस्वार्थ वृत्ती आणि कुटुंबाला प्राधान्य दिल्यामुळेच आज त्यांचे कुटुंब समाजात आदर्श मानले जाते.
रोहन हा मुलगा कृषी विषयात पीएचडी करत आहे, तर रितेशने सिव्हिल इंजिनिअरिंग पूर्ण करून स्पर्धा परीक्षेची वाट धरली आहे. वडिलांचा वारसा पुढे चालवतील, हीच सरांची अपेक्षा.
💠 *गौरवशाली सेवापूर्ती*
३१ वर्षांचा प्रवास संपला, पण तो केवळ अध्यापनापुरता मर्यादित नाही. शेकडो विद्यार्थ्यांचे जीवन घडवले, क्रीडा क्षेत्राला दिशा दिली, सामाजिक बांधिलकी निभावली आणि प्रत्येक क्षणी आपल्या माणसांना जोडून ठेवले.
आज सेवापूर्तीचा क्षण आला असला तरी सरांच्या दृष्टीने ही एक नव्या प्रवासाची सुरुवात आहे. समाजकार्य, क्रीडाक्षेत्र आणि कुटुंबासोबत वेळ घालवणे ही त्यांची नवी स्वप्ने आहेत.
💠 *शेवटचा संदेश*
“आज मी निवृत्त होत असलो तरी माझ्या हृदयात प्रत्येक सहकाऱ्यांचे, विद्यार्थ्यांचे आणि मित्रपरिवाराचे खास स्थान आहे. तुमचं प्रेम आणि साथ असंच कायम राहू द्या.”
🌿 *समर्पण, संघर्ष,* साधेपणा आणि कार्यतत्परता यांचं मूर्तिमंत उदाहरण म्हणजे प्राचार्य बी. एम. गायकवाड सर!
आज त्यांचा गौरव करताना समाज अभिमानाने डोकं उंचावून उभा आहे.